Sariak bai, sariak ez: gure kontraesanaren laudorioa

Belven gutxi dira sariak bezainbeste buruhauste eragin dizkiguten gaiak. Deialdi bat irekitzen den bakoitzean, eszena bera errepikatzen da: norbaitek taldean partekatzen du, beste batek «aurkeztuko gara?» galdetzen du, eta inoiz modu berean amaitzen ez den elkarrizketa bat hasten da.

Bitxia da ia inoiz ez dugula eztabaidatzen argudio faltagatik, gehiegi ditugulako baizik. Gehiegi ditugu, eta norabide kontrajarrietara begiratzen dute.

«Bestalde»-en zerrenda amaigabea

Sariekin dugun harremana laburtu beharko bagenu, honelako zerbait izango litzateke:

• Ez zaigu gustatzen harrokeriarik egitea, ezta geure burua gutxiestea ere. Bestalde, badakigu sari batek ikusgarritasuna ematen duela, eta ikusgarritasunak proiektuak ekartzen dituela.
• Tranpak edo faboritismoak dauden kasu asko ezagutzen ditugu. Bestalde, kanpoko norbaitek ondo egiten dugula esateak onartu nahiko genukeena baino gehiago igotzen digu autoestimua.
• Amorrua ematen digu nola osatuta dauden edo atzean nor dagoen ondo ez dakigun erakundeei ordaintzeak. Bestalde, zekenxkoak gara eta beti amaitzen dugu dirurik kostatzen ez duten inguruko sarietara aurkezten.
• Badira denetara aurkezteko gogoa dugun garaiak. Bestalde, badira beste batzuk pitxitxi guztiari uko egiten diogunak.

Denbora luzez inkoherentzia gisa bizi izan genuen, ia zuzendu beharreko akats bat balitz bezala. Harik eta konturatu ginen arte agian arazoa ez zela kontraesana, hura begiratzeko modua baizik.

Kontraesana ez da akats bat, motorra da

Duela 2.500 bat urte, Heraklitok jada sumatzen zuen dena mugimenduan dagoela eta gauzak aurkakoen arteko tentsioak definitzen dituela. Mende asko geroago, Hegelek intuizio hori metodo bihurtu zuen: errealitatea aurrera doa, hain zuzen ere, eraldatzera bultzatzen duten kontraesanek zeharkatzen dutelako. (Bide batez, «tesia, antitesia, sintesia» formula ospetsua ia inoiz ez zuen berak erabili; geroago interpretatu zutenei zor diegu, batez ere.)

Marxek eta Engelsek Hegel buruz behera jarri zuten eta ideia hori lurrera ekarri zuten. Materialismo dialektikoaren abiapuntua da kontraesanak ez daudela ideietan bakarrik, bizi garen baldintza materialetan baizik. Eta ez direla ebazten polo bat ukatuz, bien arteko harremana ulertuz baizik.

Horrela ikusita, sariekin dugun «bai, baina ez» hori ez da jada izaera-akats bat. Benetako kontraesana da, benetan tiratzen duten bi indarrekin: ikusiak izateko beharra eta zintzoak izaten jarraitzeko beharra.

Pentsatzen duguna bizi dugunaren araberakoa da

Marxek 1859an idatzi zuen: ez da kontzientziak izate soziala zehazten duena, izate sozialak kontzientzia baizik. Bilboko agentzia txiki batera ekarrita, esaldiak nahiko ondo azaltzen ditu gure garaiak.

Lan asko dagoenean, proiektuek betetzen gaituzte eta kanpoko onespenak ez du garrantzi handirik: saririk onena bezero pozik bat da. Erritmoa jaisten denean, zalantzak agertzen dira, ondo goazela norbaitek esateko gogoa eta denetara aurkezteko tentazioa. Ez dugu iritziz aldatzen kapritxoz; gure egoera aldatzen da, eta harekin batera behar duguna.

Diruarekin antzeko zerbait gertatzen da. Lehiaketa asko izen-emate kuotekin mantentzen dira: zenbat eta proiektu gehiago aurkeztu, orduan eta diru-sarrera gehiago. Ez du zertan txarra izan, baina komeni da jakitea. Ordaintzeak amorrua ematea ez da zekenkeria hutsa; lan bat aitortzen baino gehiago erakusleiho bat finantzatzen ari garelako susmo zentzuzkoa da.

Domina baten balio sinbolikoa

Pierre Bourdieu soziologoak kapital sinbolikoaz hitz egiten zuen: dirua izan gabe aukera bihurtzen diren ospea eta aitorpena. Sari bat hori da, hain zuzen. Edonork azkar irakur dezakeen kontsagrazio-seinale bat: «hau eman badiete, zerbait ondo egingo dute».

Arazoa da kontsagrazio horren balioa kontsagratzen duenaren araberakoa dela. Ez badakigu epaimahaia nola aukeratzen den, nork finantzatzen duen erakundea edo zer interes dauden atzean, kapital hori hauskor bihurtzen da. Eta zintzotasuna bandera duen agentzia batek ezin du jatorri zalantzagarriko dominarik eskegi.

Kontraesan nagusia eta bigarren mailako kontraesanak

Kontraesanari buruz (1937) lanean, Mao Zedongek ideia oso praktiko bat planteatzen du: edozein prozesutan kontraesan asko bizi dira elkarrekin, baina beti dago besteak baldintzatzen dituen nagusi bat. Hura identifikatzeak bidean ez galtzen laguntzen du.

Gure kasuan, kontraesan nagusia argi dago: ikusgarritasuna zintzotasunaren aurrean. Gainerako guztia —kostua, egoa, tranparen beldurra, ospatzeko gogoa— tentsio horren inguruan dabil. Kontuan dugunean, erabakitzea askoz errazagoa da.

Gure sintesia (behin-behinekoa)

Ez dugu behin betiko erantzunik aurkitu, eta seguruenik ez dago. Baina bai kontraesanaren barruan geldiarazi gabe mugitzen laguntzen diguten irizpide batzuk:

• Atzean nor dagoen, epaimahaia nola aukeratzen den eta zer baloratzen den dakigun sarietara aurkezten gara.
• Ingurukoak eta parte hartzeagatik kobratzen ez dutenak lehenesten ditugu, edo modu zentzuzko eta gardenean kobratzen dutenak.
• Harro gauden lanak aurkezten ditugu, bezeroa ere harro dagoen lanak.
• Aitorpen bat iristen denean, ospatu eta partekatu egiten dugu, baina gure diskurtsoaren erdigune bihurtu gabe.
• Eta inoiz ez diogu uzten domina bati gure irizpidea ordezkatzen.

Aurten, adibidez, bi Brandor domina jaso ditugu: bata naming onenarena eta bestea marka grafiko berri baten diseinu onenarena. Ilusio handia egin zigun eta harrotasunez kontatu genuen. Baina badakigu garrantzitsuena ez dela domina, proiektua eta hura egiteko gugan konfiantza izan zuten pertsonak baizik.

Inkoherentziaren laudorioa

Gizakiok ditugun inkoherentzia askotako bat izango da hau, eta Belvek ere, pertsonez egindako enpresa den aldetik, badarama. Baina ikasi dugu horregatik ez lotsatzen. Ezertaz inoiz zalantzarik egiten ez duen agentzia batek seguruenik ez dio bere buruari galdetzen ondo egiten ari den ere.

Beraz, aurkezteko garaiak eta uko egiteko garaiak izaten jarraituko dugu. Deialdi bat irekitzen den bakoitzean taldean eztabaidatzen jarraituko dugu. Eta egunen batean sari bat jasotzera igotzen ikusten bagaituzue, jakin ezazue esku bat bihotzean eta bestea burua hazkatzen izango dugula.